Hoog-functionerend? Het onzichtbare gevecht achter de glimlach
‘De term hoogfunctionerend bagatelliseert de dagelijkse worsteling van velen. Het creëert een façade van succes en zelfstandigheid, terwijl er achter die façade vaak een intens gevecht schuilgaat.’
Sommige professionals geven de ‘ernst’ van autisme aan met drie niveaus van ondersteuningsbehoefte: vereist ondersteuning, vereist substantiële ondersteuning en vereist zeer substantiële ondersteuning. Deze indeling komt uit de DSM-5 en is bedoeld om de mate van belemmering in verschillende levensgebieden zichtbaar te maken (American Psychiatric Association, 2013).
Toch is er een kanttekening te plaatsen bij deze niveaus. In de praktijk werken ze namelijk de onofficiële termen laagfunctionerend en hoogfunctionerend in de hand. Dat klinkt misschien praktisch, maar in werkelijkheid schept het een simplistisch en vaak misleidend beeld (Botha et al., 2022).
Het misverstand van ‘hoogfunctionerend’
Veel mensen denken dat een hoge mate van intelligentie of welbespraaktheid gelijkstaat aan hoogfunctionerend. Maar dat klopt niet. Je kunt bijvoorbeeld een overtuigende presentatie geven voor een volle zaal en daarbij moeiteloos de juiste woorden vinden, maar vervolgens volledig vastlopen bij het plannen van je dag of het bijhouden van je administratie. Je kunt een succesvolle carrière hebben en aan de buitenkant alles op orde lijken, maar ondertussen totaal uitgeput raken van iets ogenschijnlijk eenvoudigs als boodschappen doen in een drukke supermarkt.
Ook zie je soms dat iemand ingewikkelde theoretische concepten moeiteloos begrijpt, maar niet weet hoe een simpel telefoontje naar de huisarts gepleegd moet worden. Of dat iemand sociaal charmant oogt op een feestje, met gemak een praatje maakt, maar daarna dagenlang moet herstellen van de overprikkeling die dat met zich meebrengt. En zelfs wie een gezin en een mooi huis heeft, kan enorme moeite hebben met het huishouden of koken, zaken die anderen vanzelfsprekend lijken te vinden.
Aan de andere kant geldt het omgekeerde net zo goed. Iemand die moeite heeft met lezen en schrijven, kan juist heel goed structuur aanbrengen in het dagelijks leven. Iemand die weinig woorden gebruikt, kan feilloos aanvoelen wat anderen nodig hebben. En wie nooit een diploma heeft gehaald, kan toch volledig zelfstandig wonen en werken.
Dat laat zien hoe misleidend de term hoogfunctionerend is. Want waar de buitenkant misschien soepel functionerend oogt, kan er vanbinnen een wereld van strijd en vermoeidheid schuilgaan (Gillespie-Lynch et al., 2017).
De druk van het label
Wanneer iemand ‘hoogfunctionerend’ wordt genoemd, ontstaat er direct druk:
- “Je ziet het helemaal niet aan je.”
- “Je hebt het vast licht.”
Maar dát is nu net het probleem. Je ziet het niet.
Een inkijkje
Stel je voor: je zit op een drukke borrel. Je probeert de eindeloze stroom prikkels te negeren terwijl je iemands verhaal volgt. De muziek, het zonlicht, de geur van hapjes en de vele gesprekken om je heen vechten allemaal om voorrang in je hoofd. Je voelt een hoofdpijn achter je ogen, angstzweet druppelt onder je armen, je handen en benen trillen. Ondertussen dwing je jezelf glimlachend om rustig te blijven zitten.
Je neemt een paar happen, maar eigenlijk heb je geen trek; spanning blokkeert je keel. Je knikt, glimlacht, en doet alsof. Later huil je in de auto op weg naar huis, uitgeput, soms letterlijk ziek, om daarna weer opnieuw te beginnen. Want zo doet iedereen het toch?
Dit was mijn realiteit voordat ik wist dat ik autisme had.
De keerzijde van acceptatie
Pas toen ik mijn eigen grenzen begon te erkennen, veranderde alles. Ik ontdekte dat ik wél kan genieten van sociale afspraken, mits ik er de energie voor heb. Soms betekent dat korter blijven, soms helemaal niet gaan. En dat is goed. Accepteren dat het anders mag, geeft lucht en ruimte.
Verwachtingen aan de buitenkant
De druk zit niet alleen in labels, maar ook in hoe anderen je zien. Word je vaak knap genoemd, dan voel je misschien de drang om steeds weer perfect voor de dag te komen, elke oneffenheid weg te werken. Complimenten lijken positief, maar ze voeden een verwachtingspatroon waaraan voldoen veel energie kost.
Net als bij het label hoogfunctionerend geldt: wat je aan de buitenkant ziet, vertelt lang niet altijd het hele verhaal.
Conclusie
De term hoogfunctionerend bagatelliseert de dagelijkse worsteling van velen. Het creëert een façade van succes en zelfstandigheid, terwijl er achter die façade vaak een intens gevecht schuilgaat. Door los te komen van simplistische labels en eerlijk te kijken naar de daadwerkelijke ondersteuningsbehoefte, ontstaat ruimte voor begrip, realisme en compassie.
Bronnen
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5e ed.). Washington, DC: Author.
- Botha, M., Hanlon, J., & Williams, G. L. (2022). Does language matter? Identity-first versus person-first language use in autism research: A response to Vivanti. Journal of Autism and Developmental Disorders, 52(2), 940–949. https://doi.org/10.1007/s10803-021-05177-1
- Gillespie-Lynch, K., Kapp, S. K., Brooks, P. J., Pickens, J., & Schwartzman, B. (2017). Whose expertise is it? Evidence for autistic adults as critical autism experts. Frontiers in Psychology, 8, 438. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00438
Mijn naam is Nanda Cordes. Als partner, moeder en schrijver onderzoek ik thema’s die raken aan neurodivergentie, stigma, balans en ouderschap. In mijn rol als zorgprofessional met ervaringsdeskundigheid en autismecoach, wil ik anderen inspireren om hun eigen kracht en mogelijkheden te (her)ontdekken.
Instagram: @deautismegids
LinkedIn: @deautismegids | @nanda-cordes

